MBSmustafa burakçocuk doktoru · bodrum
← Tüm karar rehberleri
Kaka ve tuvaletAdım adım rehber

İshalde ne yedireyim, sütü keseyim mi?

Kısa cevap

Emzirmeyi ve alışılmış beslenmeyi sürdürün; sütü rutin olarak kesmeyin. Ağızdan sıvı desteğini (ORS) paketinde yazan su miktarıyla hazırlayın; meyve suyu onun yerini tutmaz. Küçük bebekte, az idrarda veya sıvı tutamamadaysa başvuruyu geciktirmeyin.

Aşağıdaki sorularla çocuğunuzun durumuna göre ilk adımı ve ne zaman yardım almanız gerektiğini gözden geçirebilirsiniz.

Yazan: Dr. Mustafa Burak SevenÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı · Acıbadem Bodrum HastanesiSon güncelleme (dil ve anlatım):

ORS nedir? İshal ve kusmada kaybedilen su ve tuzu yerine koymak için kullanılan ağızdan sıvı desteğidir. Eczaneden alınan ürünü paketinde yazan su miktarıyla hazırlayın; meyve suyu veya sporcu içeceği yerine geçmez.

ADIM ADIM BAKALIMÖnce güvenlik

Önce kontrol edelim: şu anda acil bir belirti var mı?

Bir tanesi bile varsa “Evet”i seçin.

  • Nefes alamıyor, belirgin zorlanıyor veya boğuluyor.
  • Dudakları ya da yüzü morarıyor.
  • Uyandıramıyorsunuz veya size normal tepki vermiyor.
  • Havale / nöbet devam ediyor.
Bunu nasıl anlayacağım?

Nefes alırken kaburgaların altında içeri çekilme, inleme veya nefes duraklaması dikkat gerektirir. Uyanıklığını kontrol etmek için seslenin ve hafifçe dokunun; sarsmayın. Nefesinden veya tepkisinden emin değilseniz aşağıdaki belirsizlik seçeneğini seçin; açıklamayı tamamlamak için yardım istemeyi geciktirmeyin.

Bu soru dahil en fazla 5 kısa soru kaldı. Yanıtınıza göre daha erken tamamlanabilir.

Genel bilgilendirmedir; tanı koymaz, ilaç dozu belirlemez. Hekiminizin kişisel bakım ve acil başvuru planı önceliklidir.

Bu rehberi yakınınızla paylaşın.

Bağlantı yalnızca konuyu açar; yanıtlarınız paylaşılmaz.

İsim ve iletişim bilgisi istenmez. Yanıtlarınız bu sayfada kalır; yenilediğinizde veya kapattığınızda silinir.

Karar akışını metin olarak oku

Bu bölüm tüm olası yolları gösterir. Her sonuç yalnızca o sonuca yönlendiren yanıtlar için geçerlidir. Acil belirti varsa evdeki adımları denemeden yardım alın.

  1. Önce kontrol edelim: şu anda acil bir belirti var mı?

    • Nefes alamıyor, belirgin zorlanıyor veya boğuluyor.
    • Dudakları ya da yüzü morarıyor.
    • Uyandıramıyorsunuz veya size normal tepki vermiyor.
    • Havale / nöbet devam ediyor.

    Nefes alamama veya belirgin nefes güçlüğü, dudaklarda/yüzde morarma, uyandırılamama ya da normal yanıt vermeme, devam eden havale veya nefes almayı engelleyen boğulma.

    Nasıl anlayabilirim? Nefes alırken kaburgaların altında içeri çekilme, inleme veya nefes duraklaması dikkat gerektirir. Uyanıklığını kontrol etmek için seslenin ve hafifçe dokunun; sarsmayın. Nefesinden veya tepkisinden emin değilseniz aşağıdaki belirsizlik seçeneğini seçin; açıklamayı tamamlamak için yardım istemeyi geciktirmeyin.

  2. Aşağıdaki durumlardan hangisi var?

    Önce acil belirtileri ayırın. Emin değilseniz sağlık ekibine şimdi ulaşın; genel durumu bozuluyorsa 112.

    Nasıl anlayabilirim? Tepkisini her zamanki hâliyle karşılaştırın: sesinize ve hafif dokunmanıza olağan şekilde yanıt veriyor mu? Uyandıramıyorsanız veya normal tepki vermiyorsa 112’yi arayın; sarsmayın. İdrar azalmasını kendi alışılmış düzeniyle karşılaştırın: bezler daha az ıslanıyor veya tuvalete daha seyrek gidiyor mu? Belirgin azalma fark ettiyseniz belli bir saat dolsun diye beklemeyin.

  3. Çocuğunuz kaç aylık?

    Küçük bebekler daha hızlı susuz kalabilir.

  4. 24 saatte 5’ten fazla sulu kaka, 2’den fazla kusma veya önemli kronik hastalık var mı?

    Artmış sıvı kaybında bireysel oral rehidrasyon planı gerekir.

  5. İshal 7 gündür sürüyor veya giderek artıyor mu?

    Yakın zamanda seyahat ve antibiyotik kullanımını hekime bildirin.

Gecikmeden değerlendirme

Bugün sağlık ekibiyle görüşün

  1. İshalde yaş veya belirtiler nedeniyle şimdi doktorunuza ulaşın ve bugün değerlendirme sağlayın; evde sıvı denemesi başvuruyu geciktirmesin.
  2. Uyanık ve rahat yutuyorsa emzirmeyi sürdürün; ORS hazırsa kaşıkla 5 mL’yi yaklaşık 5 dakikada bir sunabilirsiniz. Paketi yalnız üzerinde yazan suyla hazırlayın; küçük miktarı da tutamıyorsa beklemeyin.
  3. Islak bez/idrarı ve size tepkisini kontrol edin; zor uyanıyorsa ağızdan bir şey vermeyip 112’yi arayın.
  4. Yeşil/kanlı kusma, şiş karın, şiddetli ağrı veya çok kanlı/siyah kaka varsa şimdi acile gidin; üç aydan küçükte 38 °C ve üzeri/36 °C altı sıcaklıkta veya yeni emme azalmasında da beklemeyin.

Takip: Bugün değerlendirin; ciddi belirtilerde şimdi acile, morarma veya uyandırılamamada 112. Küçük bebekte yeni beslenme azalmasını ertesi güne bırakmayın.

Değerlendirme planı

Uzayan ishali değerlendirin, beslenmeyi kesmeyin

  1. İshal yedinci güne uzadığı için 24 saat içinde değerlendirme sağlayın; aşağıdaki bakım görüşmeye kadar sürdürülür.
  2. Eczaneden çocuklara uygun ORS, ölçülü kap ve 5 mL işaretli ağızdan ilaç vermek için kullanılan ölçülü şırınga/ölçü kaşığı hazırlayın; paketin tamamını yalnız üzerinde yazan su miktarıyla karıştırın. Tozu göz kararı bölmeyin veya içine şeker/meyve suyu eklemeyin.
  3. Çocuk uyanık ve rahat yutuyorsa, bulantısı olduğunda başlangıç için kaşıkla 5 mL ORS’yi yaklaşık 5 dakikada bir sunun. Tutabildikçe miktarı yavaş artırın; bu başlangıç hızı bütün gün için yeterli sıvı hedefi değildir.
  4. Anne sütünü ve normal hazırlanmış formülü sürdürün; kusmuyorsa tolere ettiği normal yemekten küçük porsiyon sunun. Sütü kesmeyin, meyve suyu/gazlı içecek veya ishal kesici vermeyin.
  5. Bardağı reddederse ölçü kaşığıyla küçük miktar teklif edin; ağzını zorla açıp şırıngayla boğazına sıkmayın. Küçük miktarı da tutamıyor veya idrarı azalıyorsa ev denemesini uzatmadan değerlendirmeye başvurun.

Takip: 24 saat içinde değerlendirme; idrar azalması, kanlı kaka veya sıvı tutamamada bugün, yeşil/kanlı kusmada şimdi acile.

Evdeki adımlar

Beslenmeyi sürdürün, kaybı uygun sıvıyla yerine koyun

  1. Eczaneden çocuklara uygun ORS, ölçülü kap ve 5 mL işaretli ağızdan ilaç vermek için kullanılan ölçülü şırınga/ölçü kaşığı hazırlayın; paketin tamamını yalnız üzerinde yazan su miktarıyla karıştırın. Tozu göz kararı bölmeyin veya içine şeker/meyve suyu eklemeyin.
  2. Çocuk uyanık ve rahat yutuyorsa, bulantısı olduğunda başlangıç için kaşıkla 5 mL ORS’yi yaklaşık 5 dakikada bir sunun. Tutabildikçe miktarı yavaş artırın; bu başlangıç hızı bütün gün için yeterli sıvı hedefi değildir.
  3. Bardağı reddederse ölçü kaşığıyla küçük miktar teklif edin; ağzını zorla açıp şırıngayla boğazına sıkmayın. Küçük miktarı da tutamıyor veya idrarı azalıyorsa ev denemesini uzatmadan değerlendirmeye başvurun.
  4. Emzirin ve formülü normal oranıyla hazırlayın; kusmuyor ve istiyorsa alışılmış yemeğinden küçük porsiyon sunun, örneğin tolere ettiği yoğurtla yumuşak sebze/patates. Aç bırakmayın; sütü rutin kesmeyin.
  5. Her birkaç saatte ıslak bez/idrar ve size tepkisini kontrol edin; meyve suyu, gazlı içecek veya ishal kesici vermeyin. Yaş/kiloya göre toplam ORS ihtiyacını sağlık profesyoneliyle netleştirin.

Takip: Bez/idrar ve genel durumu gün içinde tekrar değerlendirin; kötüleşme veya sıvı tutamamada aynı gün, ishal 7 güne uzarsa muayene.

Gecikmeden değerlendirme

Şimdi çocuk acile başvurun

  1. Evde kaka çıkarma veya besleme denemesi yapmadan şimdi çocuk acile gidin; genel durumu kötü veya güvenli ulaşım mümkün değilse 112’yi arayın.
  2. Kusmayı/kakayı zorlamayın; lavman, fitil ya da yeni ilaç vermeyin. Bilinci azalmış veya yutamayan çocuğa ağızdan hiçbir şey vermeyin.
  3. Mümkünse bir yetişkin ulaşımı ayarlarken diğeri çocuğun yanında kalsın; nefesini ve tepkisini izlesin. Evrak veya fotoğraf hazırlamak için çıkışı geciktirmeyin.

Takip: Şimdi değerlendirme; morarma, bayılma veya uyandırılamamada 112.

Gecikmeden değerlendirme

Bugün sıvı kaybını önleme planı alın

  1. Artmış sıvı kaybı için bugün doktor/eczacıyla görüşüp yaş-kiloya göre toplam ORS planını öğrenin; bu görüşmeyi beklerken aşağıdaki küçük uygulamayla başlayabilirsiniz.
  2. Eczaneden çocuklara uygun ORS, ölçülü kap ve 5 mL işaretli ağızdan ilaç vermek için kullanılan ölçülü şırınga/ölçü kaşığı hazırlayın; paketin tamamını yalnız üzerinde yazan su miktarıyla karıştırın. Tozu göz kararı bölmeyin veya içine şeker/meyve suyu eklemeyin.
  3. Çocuk uyanık ve rahat yutuyorsa, bulantısı olduğunda başlangıç için kaşıkla 5 mL ORS’yi yaklaşık 5 dakikada bir sunun. Tutabildikçe miktarı yavaş artırın; bu başlangıç hızı bütün gün için yeterli sıvı hedefi değildir.
  4. Bardağı reddederse ölçü kaşığıyla küçük miktar teklif edin; ağzını zorla açıp şırıngayla boğazına sıkmayın. Küçük miktarı da tutamıyor veya idrarı azalıyorsa ev denemesini uzatmadan değerlendirmeye başvurun.
  5. Anne sütünü ve normal hazırlanmış formülü sürdürün; her birkaç saatte idrarı ve uyanıklığı yeniden kontrol edin.

Takip: Bugün destek alın; sıvı tutamama, idrar azalması veya belirgin halsizlikte aynı gün acil değerlendirme. Yeşil/kanlı kusmada şimdi acile.

Hemen değerlendirme

Rehberi bırakın, 112’yi arayın.

  1. Çocuğun yanından ayrılmayın; mümkünse başka bir yetişkinden yardım isteyin.
  2. 112’ye çocuğun yaşını, gördüğünüz belirtiyi ve bulunduğunuz açık adresi söyleyin.
  3. Telefondaki sağlık görevlisinin yönlendirmesini izleyin. Bilinci kapalı veya nefes almakta zorlanan çocuğa ağızdan yiyecek, içecek ya da ilaç vermeyin.

Takip: Şimdi yardım isteyin. Online yanıtı veya randevu saatini beklemeyin.

Hemen değerlendirme

Nefes veya bilinç belirsizliğinde beklemeyin.

  1. Çocuğun yanında kalın; nefes almakta zorlanıp zorlanmadığını ve size normal tepki verip vermediğini kontrol edin.
  2. Normal nefes aldığından veya normal yanıt verdiğinden emin değilseniz 112’yi arayıp gördüğünüz durumu anlatın.
  3. Yardım isterken bu rehberi tamamlamaya çalışmayın.

Takip: Acil değerlendirme için şimdi yardım alın.

Bebeklerde kabızlık, çocuklarda ishal ve kusma rehberlerinin tümü →

Kaynaklar ve kapsam

Bu akış genel bilgilendirme içindir. Çocuğun tüm bulgularını değerlendiremez; kesin tanı veya “tehlike yok” sonucu vermez. İlaç başlatma, kesme ve doz değişikliği için hekiminizin planını izleyin.

Karar akışının kaynak tarihi:

Başka bir sorum var →